Ziekenhuis


Bij ziektebeelden zoals kanker kunnen patiënten worden doorverwezen naar de afdeling nucleaire geneeskunde of radiotherapie. Hier worden isotopen gebruikt. Ze worden voornamelijk toegepast voor diagnostiek, maar ook steeds vaker voor (kanker)therapie of pijnbestrijding.


Ziekenhuis


Bij ziektebeelden zoals kanker worden patiënten doorverwezen naar de afdeling nucleaire geneeskunde, waar medische isotopen worden gebruikt. In 90% van de gevallen worden de isotopen toegepast bij het maken van een scan, maar ook steeds vaker voor het in gang zetten van (kanker) therapie of pijnbestrijding.



Isotopen bij diagnose

Wie als patiënt te maken krijgt met isotopen voor een diagnose, krijgt meestal een scan met een PET- of SPECT-camera. Voorafgaand aan de scan krijgt de patiënt een kleine hoeveelheid licht-radioactieve vloeistof ingespoten. Deze vloeistof bestaat uit het isotoop gekoppeld aan een dragermolecuul. Het molecuul gaat naar de juiste plek in het lichaam, en het isotoop zendt straling uit, die door de camera in beeld wordt gebracht. De combinatie van isotoop en molecuul is toegesneden op het ziektebeeld, de nucleair geneeskundige kan hiermee afwijkingen in het lichaam in beeld brengen.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld röntgenapparaten, kunnen PET- en SPECT-camera’s processen in het lichaam en orgaanfuncties in beeld brengen, zoals de functie van de nieren of de stofwisseling in een orgaan. Door deze scans te combineren met CT of MRI-technieken, kan de exacte locatie van afwijkingen in het lichaam bepaald worden – in 3D.

Wie als patiënt te maken krijgt met isotopen voor een diagnose, krijgt meestal een scan met een PET- of SPECT-camera. Voorafgaand aan de scan krijgt de patiënt een kleine hoeveelheid licht-radioactieve vloeistof ingespoten. Deze vloeistof bestaat uit het isotoop gekoppeld aan een dragermolecuul. Het molecuul gaat naar de juiste plek in het lichaam, en het isotoop zendt straling uit, die door de camera in beeld wordt gebracht. De combinatie van isotoop en molecuul is toegesneden op het ziektebeeld, de nucleair geneeskundige kan hiermee afwijkingen in het lichaam in beeld brengen.

In tegenstelling tot bijvoorbeeld röntgenapparaten, kunnen PET- en SPECT-camera’s processen in het lichaam en orgaanfuncties in beeld brengen, zoals de bloedstroom door het hart of de stofwisseling in een orgaan. Door deze scans te combineren met CT of MRI-technieken, kan de exacte locatie van afwijkingen in het lichaam bepaald worden – in 3D.

Isotopen bij therapie

Sommige ziektebeelden kunnen behandeld worden met isotopen. Als therapie met isotopen wordt ingezet, betekent dat simpel gezegd dat de straling van isotopen wordt gebruikt om kankercellen te doden. Dat kan op twee verschillende manieren:

Nucleaire geneeskunde: De patiënt krijgt een radioactieve vloeistof, met daarin isotoop en dragermolecuul (zoeker), ingespoten. De zoeker brengt het isotoop naar de juiste plek in het lichaam. Het voordeel hiervan is dat straling zoveel mogelijk op de kankercellen kan worden ‘gericht’, waarbij gezond weefsel zo min mogelijk geraakt wordt. Hierdoor kan deze vorm van therapie erg effectief zijn.

Brachytherapie: Bij de patiënt wordt een kleine radioactieve bron (isotoop) tijdelijk ingebracht via een toedieningssysteem (applicator). Deze bron wordt direct in de buurt van het te behandelen gebied gebracht, waar het straling afgeeft. Hiervoor worden isotopen gebruikt die lokaal straling afgeven en kankercellen vernietigen.
Binnen de nucleaire geneeskunde groeit de belangstelling voor therapeutische toepassingen sterk.


Isotopen bij therapie

Sommige ziektebeelden kunnen behandeld worden met isotopen. Als therapie met isotopen wordt ingezet, betekent dat simpel gezegd dat de straling van isotopen wordt gebruikt om kankercellen te doden. Dat kan op twee verschillende manieren:

Nucleaire geneeskunde: De patiënt krijgt een radioactieve vloeistof, met daarin isotoop en dragermolecuul (zoeker), ingespoten. De zoeker brengt het isotoop naar de juiste plek in het lichaam. Het voordeel hiervan is dat straling zoveel mogelijk op de kankercellen kan worden ‘gericht’, waarbij gezond weefsel zo min mogelijk geraakt wordt. Hierdoor kan deze vorm van therapie erg effectief zijn.

Brachytherapie: Bij de patiënt wordt een kleine radioactieve bron (isotoop) tijdelijk ingebracht via een toedieningssysteem (applicator). Deze bron wordt direct in de buurt van het te behandelen gebied gebracht, waar het straling afgeeft. Hiervoor worden isotopen gebruikt die lokaal straling afgeven en kankercellen vernietigen.
Binnen de nucleaire geneeskunde groeit de belangstelling voor therapeutische toepassingen sterk.


In 1946 werd voor het eerst

Isotopen bij pijnbestrijding

Isotopen kunnen ook worden ingezet om pijnklachten te verminderen. Zo zijn er isotopen die voornamelijk in het skelet opgenomen worden, en daardoor zeer lokaal uitzaaiingen in botten kunnen bestralen. Andere isotopen worden gebruikt om de pijn van reumapatiënten te verlichten en ontsteking te doen afnemen. Die isotopen kunnen worden ingespoten in bepaalde gewrichten zoals de knieën, ellebogen en vingers.



Wanneer welke isotopen?

Hier zie je waarvoor en welke isotopen precies worden gebruikt.

Wil je meer informatie over de ontwikkeling van isotopen?

Meer informatie

Wanneer welke medische isotopen?

Hier zie je waarvoor en welke isotopen precies worden gebruikt.

Wil je meer informatie over de ontwikkeling van medische isotopen?

Meer informatie

Artsen aan het woord

Image
Prof. dr. Coen Rasch

– Radiotherapeut-oncoloog Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis
– Hoogleraar radiotherapie Universiteit van Amsterdam
– Voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Radiotherapie en Oncologie (NVRO)

‘Kwaliteit van leven steeds belangrijker in het behandelplan’

“Er is veel vooruitgang geboekt op het gebied van beeldvormende apparatuur. We kunnen een tumor van alle kanten, en zelfs van binnenuit, bekijken. Met deze informatie kunnen we de straling nu heel nauwkeurig om de tumor heen ‘boetseren’. Zo worden ook heel kleine, en daardoor moeilijk te opereren, longtumoren behandelbaar.”

Hiermee is bestraling inmiddels steeds vaker een patiëntvriendelijk alternatief voor een operatie. Coen Rasch geeft aan: “Je kunt een Longtumor opereren om kanker te bestrijden maar met de huidige mogelijkheden binnen de radiotherapie is een behandeling zonder operatie heel vaak mogelijk. De kwaliteit van leven na kanker voor de patiënt kunnen we nu steeds meer laten wegen in het behandelplan omdat er meer opties zijn.”

‘Isotopen uit de reactor noodzakelijk voor de meest optimale zorg’

Lioe-Fee de Geus-Oei is dagelijks bezig met de zorg voor kankerpatiënten. Zij onderstreept ook het toekomstige belang van medische isotopen: “De vraag naar isotopen zal alleen nog maar toenemen. Er zitten namelijk nogal wat nieuwe therapieën in de pijplijn.” Maar alternatieve productiemethoden voor de reactor zijn nog niet ver genoeg. “Een voorbeeld: het isotoop technetium-99m moet voldoende zuiver zijn om ingespoten te kunnen worden in patiënten. Technetium-99m uit cyclotrons is dat nu nog niet.”

“Indien uitgeweken moet worden naar alternatieve manieren van diagnostiek dan zullen we in veel gevallen met minder genoegen moeten nemen. Voor de specifieke indicatie kan het alternatief minder accuraat zijn, niet kosten-effectief, invasief, patientonvriendelijker, of nog niet evidence-based toegepast zijn. Kortom: zonder isotopen uit de reactor boeten we fors in op de meest optimale zorg. En isotopen voor therapie zijn sowieso niet op een andere manier te produceren.”

Image
Prof. Dr. Lioe-Fee de Geus-Oei

Nucleair geneeskundige
Leidsch Universitair Medisch Centrum

Image
Prof. Dr. Lioe-Fee de Geus-Oei

Nucleair geneeskundige
Leidsch Universitair Medisch Centrum

‘Isotopen uit de reactor bieden de meest optimale zorg’

Lioe-Fee de Geus-Oei is dagelijks bezig met de zorg voor kankerpatiënten. Zij onderstreept ook het toekomstige belang van medische isotopen: “De vraag naar isotopen zal alleen nog maar toenemen. Er zitten namelijk nogal wat nieuwe therapieën in de pijplijn.” Maar alternatieve productiemethoden voor de reactor zijn nog niet ver genoeg. “Een voorbeeld: de isotoop technetium moet voldoende zuiver zijn om ingespoten te kunnen worden in patiënten. Technetium uit cyclotrons is dat nu nog niet.”

“Indien uitgeweken moet worden naar alternatieve manieren van diagnostiek dan zullen we in veel gevallen met minder genoegen moeten nemen. Voor de specifieke indicatie kan het alternatief minder accuraat zijn, niet kosten-effectief, invasief, patientonvriendelijker, of nog niet evidence-based toegepast zijn. Kortom: zonder isotopen uit de reactor boeten we fors in op de meest optimale zorg. En isotopen voor therapie zijn sowieso niet op een andere manier te produceren.”

Image
Dr. Jules Lavalaye

Nucleair geneeskundige
St. Antonius Ziekenhuis

‘Steeds meer toepassingen, ook buiten kanker’

Jules Lavalaye werkt als nucleair geneeskundige in Utrecht en Nieuwegein. “Ik zie de rol van nucleaire geneeskunde binnen het ziekenhuis groter worden. Er is steeds meer mogelijk met isotopen: zowel voor het tijdig opsporen als het behandelen van ziektes.”

Met behulp van medische isotopen kan de nucleair geneeskundige zien waar tumoren zich in het lichaam bevinden, en of er uitzaaiingen zijn naar andere delen in het lichaam. Maar de nucleaire kennis is breder toepasbaar, vertelt Jules: “We richten ons zeker niet alleen op kanker. Er worden hier ook veel scans uitgevoerd om de functie van het hart, de longen en de nieren in beeld te brengen. Onze nucleaire afdeling werkt veel samen met andere afdelingen en we bespreken patiënten in een multidisciplinair overleg. Door nucleaire onderzoeken zoals de PET-scan met een CT-scan te combineren zijn we goed in staat te bepalen waar het probleem exact zit, en daarmee kan de het behandelteam bekijken welke behandeling het beste is voor de patiënt.”

Ga terug naar de kaart